1-бап. Терминдердің анықтамасы
Тіркеу алымы — талап арызын беру кезінде талапкер төлейтін, төрелік талқылау басталғанға дейін туындайтын шығыстарды өтеуге арналған ақша сомасы.
Төрелік алым — Төреліктің қызметіне байланысты жалпы шығыстарды (төрешілердің гонорарын, Төрелік қызметкерлерінің сыйақысын, төрелік талқылауды ұйымдастырушылық және материалдық қамтамасыз ету шығыстарын қоса алғанда) өтеу үшін әр берілген талап бойынша талапкер төлейтін ақша сомасы.
Шығындар — нақты істі талқылауға байланысты Төрелік және/немесе тарап (тараптар) шегетін шығыстар (атап айтқанда: сарапшылар мен аудармашыларға төленуге тиіс сомалар; куәгерлердің шығыстары; өкілдің қызметін төлеу шығыстары; жазбаша және заттай дәлелдемелерді олардың орналасқан жерінде қарау мен зерттеуге байланысты төрешілер шеккен шығыстар және өзге де шығыстар).
2-бап. Алымдар
Төрелікке берілетін талаптар тіркеу және төрелік алымдарымен жүктеледі.
Алымдар талап беруге дейін 100% аванстық төлеммен төленеді. Төлеу күні — алымдардың Төреліктің есепшотына түскен күні.
Төрелік төрағасы талапкердің өтініші бойынша төрелік алымды төлеуді кейінге қалдыру туралы ұйғарым шығаруға құқылы.
Алымдар, егер талап құны теңгемен көрсетілсе, теңгемен төленеді. Талап құнын шетел валютасынан қайта есептеу кезінде Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің төлеу күніне белгіленген ресми бағамы қолданылады. Төрелік алымды есептеу кезінде төленуге тиіс сома бүтін шамаларға дейін дөңгелектенеді.
3-бап. Тіркеу алымы
- Тіркеу алымы әр талаптан алынады және 70 000 (жетпіс мың) теңгені, ҚҚС қоспағанда, құрайды.
4-бап. Талап құны
Талап құны мынадай тәртіппен айқындалады:
- ақша өндіріп алу туралы талаптарда — талап етілетін сомамен;
- мүлікті талап ету туралы талаптарда — талап етілетін мүліктің құнымен;
- тұрғын үй жалдауды қоспағанда, мүліктік жалдау (аренда) шартын мерзімінен бұрын бұзу туралы талаптарда — қалған мерзім ішінде мүлікті пайдаланғаны үшін төлемдердің жиынтығымен, бірақ үш жылдан аспайтын мерзімге.
Бірнеше талаптан тұратын талап арыздарда әр талаптың сомасы жеке айқындалуға тиіс. Бұл жағдайда талап құны барлық талаптардың жалпы сомасымен айқындалады.
Талап құнына талап арызда көрсетілген және талап етілетін тұрақсыздық айыбы (айыппұлдар, өсімпұл) мен өзге де шарттық санкциялардың сомалары қосылады.
Талап құнына төрелік алымдар мен шығыстарды, сондай-ақ тараптардың шығындарын өтеу туралы талаптар қосылмайды.
5-бап. Төрелік алым
Мүліктік емес талаптар бойынша төрелік алымның мөлшері айлық есептік көрсеткіштермен (АЕК) айқындалады. Мүліктік емес сипаттағы талаптар бойынша төрелік алымның мөлшері ҚҚС-сыз 300 АЕК құрайды.
Мүліктік сипаттағы талаптар бойынша төрелік алымның мөлшері мынадай шкала бойынша, ҚҚС-сыз есептеледі:
| Талап құны (теңге) | Төрелік алым (теңге) |
|---|---|
| 1 000 000-ға дейін | 130 000 |
| 1 000 000-нан 4 999 999-ға дейін | 230 000 |
| 5 000 000-нан 14 999 999-ға дейін | 330 000 |
| 15 000 000-нан 59 999 999-ға дейін | 230 000 + талап сомасының 2%-ы |
| 60 000 000 және одан жоғары | талап сомасының 2%-ы |
Төрелік алым әр дербес талаптан алынады.
Егер талапкер бір талапта мүліктік және мүліктік емес сипаттағы талаптарды бір мезгілде мәлімдесе, төрелік алыммен олардың тек біреуі — төрелік алым мөлшеріне қарай ең үлкені — жүктеледі.
- 1-мысал: талапкер кәсіпорынды сатып алу-сату мәмілесін жарамсыз деп тануды және реституцияны, яғни 100 млн теңге өндіріп алуды талап етеді. Төрелік алым 100 млн теңгенің 2%-ын құрайды.
- 2-мысал: талапкер пәтерді сатып алу-сату мәмілесін жарамсыз деп тануды және реституцияны, яғни 5 млн теңге кепілпұлды өндіріп алуды талап етеді. Бұл жағдайда төрелік алым 300 АЕК құрайды.
Төрелік алымды төлеуді кейінге қалдыру берілген кезде, төленген алым сомасы төрелік алымның жалпы сомасының кемінде 50%-ын құрауға тиіс.
Егер талапкер талап құнын дұрыс айқындамай, төрелік алымды толық төлемесе, төрелік талап құнын және төрелік алым мөлшерін өзі дұрыс айқындайды, бұл туралы тиісті ұйғарым шығарады.
Кейінге қалдыру берілген, төрелік алым толық төленбеген жағдайда төрелік алымның толық сомасы төрелік белгілеген мерзімде, бірақ төрелік құрамы төрелік шешім шығару үшін кеткенге дейін төленуге тиіс.
Төрелік алым толық көлемде төленбеген жағдайда, төлемді кейінге қалдыру немесе талап құнын дұрыс белгілемеуге байланысты төрелік алымды толық төлемеу жағдайларында талап қайтарылуға жатады.
6-бап. Төрелік алым мөлшерін ұлғайту
Төрелік талқылау барысында талап мөлшері ұлғайтылған жағдайда талапкер төрелік құрамы төрелік шешім шығару үшін кеткенге дейін төрелік алым сомасын қосымша төлеуге міндетті. Талап мөлшері ұлғайтылған кезде ұлғайтылған талаптар бөлігінде істі қарау төрелік алым төрелік құрам белгілеген мерзімде қосымша төленгеннен кейін жалғасады. Егер талапкер белгіленген мерзім аяқталғанға дейін төрелік алымды қосымша төлемесе, іс бастапқыда мәлімделген талаптар шегінде қаралады және шешіледі, бұл туралы төрелік шешімде көрсетіледі, ал талапты ұлғайту туралы өтініш талапкерге қаралмай қайтарылады.
7-бап. Қарсы талап кезіндегі төрелік алым
Қарсы талапқа бастапқы талапқа қолданылатын алымдар туралы дәл сол ережелер қолданылады.
8-бап. Алымдар мөлшерін азайту
Төрелік төрағасы талапкердің өтінішхаты бойынша төрелік алым мөлшерін азайтуға құқылы.
Тіркеу алымы барлық жағдайда, оның ішінде төрелік алым қайтарылған жағдайларда да, талапкерге азайтылмайды немесе қайтарылмайды.
Артық төлем болған кезде төрелік алымның артық төленген бөлігі талапкерге қайтарылуға жатады.
Талапкерді тіркеу және төрелік алымдарды төлеуден толық босату жол берілмейді.
9-бап. Төрелік алымды қайтару
Талапкер төрелік құрамы жасақталғанға дейін талап арызды қайтару туралы өтініш берген кезде төрелік алым төленгеннің 75% мөлшерінде қайтарылуға жатады. Егер мұндай өтініш төрелік құрамы жасақталғаннан кейін жасалса, төрелік алым төленгеннің 25% мөлшерінде қайтарылады.
Талапкер төрелік құрамы жасақталғанға дейін талап мөлшерін азайтқан жағдайда төрелік алымның артық төленген бөлігі талапкерге қайтарылады. Егер мұндай өтініш төрелік құрамы жасақталғаннан кейін жасалса, артық төленген төрелік алымның тиісті бөлігі талапкерге қайтарылмайды.
Төрелік талқылау төмендегі негіздер бойынша тоқтатылған жағдайда төрелік талқылауды тоқтату туралы ұйғарым шығарылады, ал төрелік алым қайтарылуға жатпайды:
- талапкердің талаптан бас тартуы;
- дауды шешу Төреліктің құзыретіне кірмейді;
- сол тараптар арасында, сол нысана туралы және сол негіздер бойынша қабылданған, заңды күшіне енген құзыретті соттың шешімі немесе төрелік шешім бар;
- төрелік талқылаудың тарапы болып табылатын заңды тұлға таратылды;
- төрелік талқылаудың тарапы болып табылатын жеке тұлға қайтыс болды не қайтыс болды деп жарияланды немесе хабарсыз кетті деп танылды.
10-бап. Шығындарды өтеу
Төрелік құрамы тараптарға немесе олардың біріне төрелік талқылауға байланысты шығындарды төлеу міндетін жүктей алады және тиісті тараптан немесе тараптардан аванс енгізуді талап ете алады. Жауапкер тиісті авансты белгіленген мерзімде енгізбеген жағдайда мұндай авансты төлеу талапкерге жүктеледі.
Шығындарды төлеуді, егер мұндай өтініш негізді деп танылса, осындай әрекеттерді жүргізу қажеттігі туралы мәлімдеген тарап жүргізеді.
Тарап таңдаған, отырыстар өткізілетін жерден тыс тұрақты тұратын (мекендейтін) төреші талқылауға қатысқан жағдайда, бұл тарап оның төрелік талқылауға қатысуы бойынша шығыстарды (жол жүру, тұру және өзге де туындаған шығыстар) төлеуге аванс енгізуге тиіс. Егер мұндай тұлға төрелік талқылауды төрағалаушы болып таңдалса, оның қатысуы бойынша шығыстарды төлеуге авансты әр тарап тең үлесте енгізуге тиіс. Жауапкер тиісті авансты белгіленген мерзімде енгізбеген жағдайда мұндай авансты төлеу талапкерге жүктеледі.
11-бап. Төрелік шығыстар сомаларын төлеу тәртібі
Осы Ережеге сәйкес төленуге тиіс төрелік шығыстардың сомалары Төреліктің есепшотына түскен күні төленген болып есептеледі.
Төрелік пайдасына төленетін төрелік шығыстар сомаларын банктік аудару бойынша комиссиялық шығындар тиісті төлемді жүзеге асыратын тарапқа жүктеледі.
12-бап. Өкіл көмегін төлеу шығыстары
Өкіл көмегін төлеу шығыстары төрелік талқылаудың шығындары болып табылады.
Шығындарды төлеу туралы өтініш төрелік шешім шығарылғанға дейін берілуге тиіс.
Пайдасына төрелік шешім шығарылған тараптың өтініші бойынша төрелік құрамы екінші тарапқа төрелік талқылауға қатысқан өкіл көмегін төлеу бойынша шеккен шығыстарды өтеуді жүктейді. Мүліктік талаптар бойынша бұл шығыстар талаптың қанағаттандырылған бөлігінің 10 (он) пайызынан аспауға тиіс.
13-бап. Төрешілердің қызметін төлеу шығыстары
Әр нақты іс бойынша төрешілердің гонорар мөлшері төрешінің төрелікпен келісімімен айқындалады. Оның мөлшері даулы соманы, дау нысанасының күрделілігін, төрешілер жұмсаған уақытты және іске қатысты өзге де мән-жайларды ескере отырып, негізді болуға тиіс.
14-бап. Төрелік шығыстар мен алымдарды өзгеше бөлу
Төрелік Төрағасымен келісім бойынша төрелік құрамы осы Ережеде көзделгеннен өзгеше төрелік алым мен шығындарды тараптар арасында бөлуді белгілей алады, атап айтқанда, бір тараптың пайдасына екінші тараптан, біріншісі екіншісінің мақсатсыз немесе адал емес әрекеттерінен, оның ішінде төрелік өндірісінің мерзімдерін негізсіз ұлғайтуға себеп болған әрекеттерінен туындаған артық шығыстарын өндіріп алады.