Төрелік Регламенті

Бейресми аударма

«CAS QAZAQSTAN» Төрелігі Төрағасының бұйрығымен бекітілген. Астана, 2026 ж. Төрелік төрағасы — Зарипов Н.Е.

Кіріспе

Бүкіл өркениетті әлемде төрелік жалпы юрисдикциядағы соттарды баяғыда ығыстырып шығарды; ол соттардың құзыретінде қылмыстық және әкімшілік құқық, ювеналдық және пенитенциарлық юстиция мәселелері мен мемлекет қатысатын бірқатар басқа да мәселелер қалды.

Біздің елде де азаматтық істер бойынша даулар болашақта толығымен төреліктердің құзыретіне көшеді деп күтілуде. Бұл орынды қадам, өйткені ол сыбайлас жемқорлықты, сот шешімдерінің саясиланғандығын барынша болдырмайды, сондай-ақ «Судьялар тәртібінің Бангалор қағидаттарының» нақты жүзеге асырылуын қамтамасыз етеді.

Тараптардың төрешілерді жалпы юрисдикциядағы соттардағыдай тағайындау емес, өздері еркін таңдау мүмкіндігі төрелік шығарған шешімдерге қоғам сенімін арттырады, тараптардың нақты бәсекелестігі мен теңдігін, шешімнің әділдігін қамтамасыз етеді.

Осы CAS «QAZAQSTAN» Төрелігінің Регламенті (бұдан әрі — Төрелік) оның қызметін ұйымдастыру тәртібі мен төрелік талқылау ережелерін айқындайды.

Төрелікке жеке және заңды тұлғалар, олардың бірлестіктері төрелік келісім болған кезде жүгіне алады. Тараптар дауды Төреліктің қарауына жатқызуды шарт мәтінінде төрелік ескертпе көрсету арқылы алдын ала айқындай алады.

Мынадай үлгілік төрелік ескертпені пайдалану ұсынылады: «Осы келісімшарттан (шарттан) немесе оған байланысты туындайтын барлық даулар, келіспеушіліктер немесе талаптар, оның ішінде оның бұзылуына, тоқтатылуына немесе жарамсыздығына қатыстылары, «CAS QAZAQSTAN» Төрелігінде оның қолданыстағы Регламентіне сәйкес түпкілікті шешілуге жатады». Сондай-ақ шарт мәтінінде көрсету қажет: Төреліктің құрамы (бір немесе үш төреші); төрелік талқылау өткізілетін орын (қаланы көрсету); төрелік талқылау тілі (тілді көрсету); шарт бойынша дауларды шешу кезінде қолданылатын құқық (қай елдің материалдық құқық нормалары қолданылатынын көрсету).

Төрелікке арасында ешқандай келісімшарт (шарт) жасалмаған тұлғалар да жүгіне алады.

I бөлім. Жалпы ережелер

1-бап. Төреліктің мәртебесі

CAS «QAZAQSTAN» Төрелігі (бұдан әрі — Төрелік) осы Регламентке, «Төрелік туралы» Заңға, Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілеріне және Төреліктің ішкі нормативтік құжаттарына сәйкес өз функцияларын жүзеге асыратын тәуелсіз, тұрақты жұмыс істейтін төрелік болып табылады.
«CAS QAZAQSTAN» Төрелігі жауапкершілігі шектеулі серіктестік нысанында құрылған және коммерциялық заңды тұлға болып табылады.
Төрелік Қазақстан Республикасының сот органдары жүйесіне кірмейді және азаматтық дауларды қараудың балама органы болып табылады.
Егер тараптар «CAS QAZAQSTAN» Төрелігіне беруді көздесе, бірақ төрешілерді тағайындау тәртібін көздемесе не бұл мәселе бойынша келісімге келмесе, не Регламентте көрсетілгеннен өзге тәртіпті көрсетсе, бұл мәселе дау Төрелікке түскенде оның төрағасымен осы Регламент талаптарына сәйкес шешіледі.

2-бап. Төреліктің құзыреті

Төрелік азаматтығына, резиденттігіне, тұрғылықты жеріне немесе орналасқан жеріне қарамастан жеке және (немесе) заңды тұлғалардың қатысуымен азаматтық-құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды қарайды, егер «Төрелік туралы» Заңмен және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерімен өзгеше белгіленбесе.
Төрелікке мынадай даулар жатпайды:
- кәмелетке толмаған тұлғалардың мүддесі қозғалатын даулар;
- заңда белгіленген тәртіппен әрекетке қабілетсіз немесе әрекет қабілеті шектеулі деп танылған тұлғалардың даулары;
- оңалту мен банкроттық туралы;
- табиғи монополия субъектілері мен олардың тұтынушылары арасындағы;
- мемлекеттік органдар арасындағы;
- квазимемлекеттік сектор субъектілері арасындағы;
- мүліктік қатынастармен байланысты емес жеке мүліктік емес қатынастардан туындайтын;
- төрелік келісімге қатыспайтын үшінші тұлғалардың мүддесі қозғалатын даулар.
Төрелік өз бастамасымен талаптың нысанасын немесе негізін өзгертуге, талап шегінен шығуға құқылы емес.
Төрешілерді тағайындау немесе сайлау тәртібі барлық жағдайда, тараптардың төрелік келісімде қандай тәртіп көздегеніне қарамастан, Төрелік регламентімен айқындалады.
Төрелік төреліктің қызметін реттейтін құжаттардың нысандарын, мазмұнын дербес әзірлейді және бекітеді.

3-бап. Төрелік келісім

Дау тараптар арасында жазбаша нысанда жасалған төрелік келісім болған кезде осы Төреліктің қарауына берілуі мүмкін.
Төрелік келісім тараптар арасында қандай да бір нақты азаматтық-құқықтық қатынас бойынша туындаған немесе туындауы мүмкін даулар бойынша жасалуы мүмкін.
Жалпы юрисдикциядағы сотта қаралып жатқан дауға қатысты төрелік келісім аталған сот дау бойынша шешім қабылдағанға дейін жасалуы мүмкін.
Төрелік келісім, егер ол тараптар қол қойған құжаттағы төрелік ескертпе түрінде болса не хаттармен, телеграммалармен, факстермен, электрондық құжаттармен немесе субъектілер мен олардың ерік білдіруінің мазмұнын айқындайтын өзге де құжаттармен алмасу арқылы жасалса, жазбаша нысанда жасалған болып есептеледі.
Төрелік келісім, егер ол тараптардың бірі келісімнің бар екенін мәлімдейтін, ал екіншісі оған қарсылық білдірмейтін талап арыз бен қарсылықпен (қарсы талап пен қарсылықпен) Төрелікте алмасу арқылы жасалса да, жазбаша нысанда жасалған болып есептеледі.
Шартта дауды төрелікке беру туралы талапты қамтитын құжатқа сілтеме (төрелік ескертпе), егер шарт жазбаша нысанда жасалса және бұл сілтеме төрелік келісімді шарттың бөлігі ететіндей болса, төрелік келісім болып табылады.
Төрелік келісім (ескертпе) тараптардың дербес келісімі болып табылады және ол жасалған мәміленің қолданылу мерзіміне және жарамдылығына қарамастан заңды күшке ие. Төрелік келісімнің қолданылуы тараптардың келісімімен ол жасалған тәртіппен тоқтатылуы мүмкін.
Тараптардың дауды осы Төрелікке беру туралы төрелік келісім жасауы тараптардың осы Регламентпен (төрелік талқылау басталғанға дейін талап арыз берілген сәтте қолданыста болатын барлық өзгерістер мен толықтырулармен) келісетінін білдіреді; ол төрелік келісімнің ажырамас бөлігі ретінде қаралады.
Бір тарап формулярларда немесе өзге де үлгілік нысандарда айқындаған және екінші тарап ұсынылған шартқа тұтастай қосылу арқылы ғана қабылдай алатын шарт (қосылу шарты) бойынша, сондай-ақ коммерциялық ұйым мен дара кәсіпкер болып табылмайтын жеке тұлға арасындағы қарыз шарты бойынша дауды шешу туралы төрелік келісім, егер мұндай келісім талап қою үшін негіздер туындағаннан кейін жасалса, жарамды. Тараптар осы талапты бұзған жағдайда Төрелік дауды өз өндірісіне қабылдай алмайды.

4-бап. Қолданылатын құқық

Төрелік дауды тараптар қолданылатын деп таңдаған құқық нормаларына сәйкес шешеді. Қандай да бір мемлекеттің құқығына немесе құқық жүйесіне жасалған кез келген сілтеме сол мемлекеттің материалдық құқығына тікелей сілтейтін деп түсіндірілуге тиіс, оның коллизиялық нормаларына емес.
Қазақстан Республикасының резиденттері және/немесе резидент еместері болып табылатын жеке және (немесе) заңды тұлғалар арасындағы дауды қарау кезінде, егер шарт Қазақстан Республикасының аумағында жасалса не дауда Қазақстан Республикасының аумағында орындалуға тиіс міндеттемелер туралы сөз болса, қолданылатын құқық ретінде Қазақстан Республикасының заңнамасы қолданылады.
Тараптардың қолданылатын құқық туралы келісімі болмаған кезде Төрелік қолданылатын құқықты осы жағдайда қолданылатын деп есептейтін коллизиялық нормаларға сәйкес айқындайды.
Нақты қатынасты реттейтін құқық нормалары болмаған кезде төрелік Қазақстан Республикасының осы қатынастарға қолданылатын заңнамасына сәйкес іскерлік айналым дағдыларына сай шешім қабылдайды.

5-бап. Құпиялылық

Төрелік қызметкерлері, төрешілер, сондай-ақ тараптар мен төрелік талқылаудың өзге де қатысушылары Төрелікте дауды қарау барысында өздеріне белгілі болған мәліметтерді тараптардың немесе олардың құқық мирасқорларының келісімінсіз жария етуге құқылы емес.
Төрешілер мен төрелік талқылауға қатысушылар, Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайлардан басқа, төрелік талқылау барысында өздеріне белгілі болған мәліметтер туралы куә ретінде жауап алынуы мүмкін емес.

6-бап. Қарсылық білдіру құқығынан бас тарту

Тарап өзіне берілген дауды қарауға төреліктің өкілеттігі жоқ екендігі туралы мәлімдеуге тек дау бойынша мәні жөніндегі алғашқы өтінішін ұсынғанға дейін ғана құқылы.

Осы Заңның қандай да бір ережесі немесе төрелік келісімнің қандай да бір талабы сақталмағанын біле тұра төрелік талқылауға қатысуды жалғастыратын және осындай сақталмауға қарсы белгіленген мерзімде қарсылық білдірмеген тарап өзінің қарсылық білдіру құқығынан бас тартқан болып есептеледі.

Тарап өзіне берілген дауды қарауға төреліктің өкілеттігі жоқтығы туралы уақытылы мәлімдеген жағдайда төрелік мұндай өтінішті 10 күнтізбелік күн ішінде қарауға міндетті. Өтінішті қарау нәтижесі бойынша ұйғарым шығарылады. Егер төрелік өз құзыреті мәселесін қарау кезінде дауды қарауға өкілеттігі жоқтығы туралы ұйғарым шығарса, төрелік дауды мәні бойынша қарай алмайды және істі тоқтатады.

7-бап. Мерзімдер және оларды есептеу тәртібі

Істі қараумен байланысты әрекеттер осы Регламентте белгіленген мерзімдерде жүзеге асырылады. Егер мұндай әрекеттерді жасау мерзімі осы Регламентте белгіленбесе, мерзім нақты төрелік құрамымен қолданыстағы заңнамаға сәйкес айқындалады.
Осы Регламент бойынша мерзімдерді есептеу мақсаттары үшін мерзімнің ағымы хабарлама, ескерту, хабар немесе ұсыныс алынғаннан кейінгі келесі күннен басталады. Егер мерзімнің соңғы күні жұмыс істемейтін күнге тура келсе, мерзімнің аяқталу күні болып одан кейінгі жұмыс күні есептеледі.
Қажет болған жағдайда осы Регламентте белгіленген мерзімдерді нақты іс бойынша ұзарту құқығына төрелік құрамы жасақталғанға дейін Төрелік төрағасы, ал жасақталғаннан кейін — төрелік құрамы ие болады.

8-бап. Құжаттарды (істерді) Төрелікте тіркеу және сақтау

Тараптар Төрелікке ұсынатын барлық құжаттар міндетті түрде тіркелуге жатады. Құжаттардың Төрелікпен қабылдану уақыты болып олардың тіркелген күні есептеледі.
Төрелікке жұмыстан тыс уақытта, демалыс немесе мереке күндері түскен құжаттар олардан кейінгі жұмыс күні тіркеледі.
Төрелікте қаралған іс ол бойынша түпкілікті шешім қабылданған күннен бастап 4 (төрт) жыл сақталады.

II бөлім. Төреліктің ұйымдық құрылымы

9-бап. Төреліктің құрылымы

Төрелік төрағадан, хатшылықтан және басқа да құрылымдық және өңірлік бөлімшелерден тұрады. Төрелік төрешілер тізілімін жүргізеді.

10-бап. Төрелік төрағасы

Төрелік төрағасы осы Регламентте көзделген оның қызметі мәселелері бойынша шешімдер қабылдайды және мәмілелер жасасу мен сенімхаттар беру құқығымен Төрелікке жалпы басшылықты жүзеге асырады, Төрелікті тиісті органдарда білдіреді, шешімдердің, ұйғарымдардың және басқа да құжаттардың көшірмелерін куәландырады, сондай-ақ осы Регламентте көзделген өзге де функцияларды орындайды.

Төрелік төрағасы болмаған кезде оның функцияларын Серіктестіктің жарғысында атқарушы органның құзыретіне жатқызылған функцияларды қоспағанда, әрекеттегі төрешілер қатарынан оны алмастыратын адам жүзеге асырады.

11-бап. Төрелік хатшылығы

Жауапты хатшы басқаратын хатшылық Төреліктің іс жүргізуін, барлық жазбаша материалдардың тиісінше сақталуын ұйымдастырады, Төрелік қызметі туралы ақпаратты тарату мәселелерімен айналысады, сондай-ақ осы Регламентте көзделген басқа да функцияларды орындайды.

III бөлім. Төрелік өндірісін қозғау

12-бап. Талап арыз беру

Дауды Төреліктің қарауына беру талапкердің талап арызды жазбаша түрде қағаз және электрондық тасығыштарда (WORD және PDF форматында) беруі арқылы жүзеге асырылады.

13-бап. Талап арыздың мазмұны

Талап арызда мыналар көрсетілуге тиіс:
1. талап арыздың берілген күні;
2. талапкердің атауы, оның пошталық және электрондық мекенжайлары, банктік деректемелері, телефон нөмірлері;
3. жауапкердің атауы, оның пошталық мекенжайы және банктік деректемелері, сондай-ақ телефон нөмірлері мен электрондық пошта мекенжайлары, егер бұл деректер талапкерге белгілі болса;
4. Төрелікке жүгінудің негіздемесі;
5. талапкердің талаптары;
6. әр талап сомасының есебі;
7. талапкер өз талаптарын негіздейтін мән-жайлар;
8. талап негіздерін растайтын дәлелдемелер;
9. талап құны;
10. төрелік талқылау өткізілетін орынға, қолданылатын құқыққа және талқылау тіліне қатысты ұсыныстар;
11. талап арызға қоса берілетін құжаттар мен өзге де материалдардың тізбесі;
12. сол тараптар арасында, сол нысана туралы және сол негіздер бойынша бұрын сот немесе төрелік шешімі шығарылғаны туралы мәліметтер;
13. сол тараптар арасында, сол нысана туралы және сол негіздер бойынша бітімгершілік, медиативтік немесе партисипативтік келісім жасалғаны туралы мәліметтер.
Талап арызға қоса беріледі:
1. талап арыздың жауапкерлердің, төрешілердің саны бойынша және Төрелік үшін көшірмелері (қағаз және электрондық тасығыштарда, WORD және PDF форматында);
2. төрелік және тіркеу алымдарының төленгенін растайтын құжаттар;
3. талапкер өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар, олардың жауапкерлерге, төрешілерге және Төрелік үшін көшірмелері (қағаз тасығышта және PDF форматында).
Талап арызға талапкер немесе оның өкілі, оған қол қою мен талап арыз беру өкілеттігі болған кезде, қол қоюға тиіс. Егер талап арызға талапкердің өкілі қол қойса, талап арызға өкілдің өкілеттігін куәландыратын сенімхаттың түпнұсқасы (нотариат куәландырған көшірмесі) немесе өзге де құжат қоса берілуге тиіс.
Талап арыз бен қоса берілетін құжаттар қазақ немесе орыс тілінде ұсынылуға тиіс. Талап арыз өзге тілдерде ұсынылған жағдайда талапкер аталған құжаттардың қазақ және орыс тілдеріне нотариат куәландырған аудармасын қамтамасыз етеді.

14-бап. Талап құны

Талап құны мынадай тәртіппен айқындалады:
1. ақша өндіріп алу туралы талаптарда — талап етілетін сомамен;
2. мүлікті талап ету туралы талаптарда — талап етілетін мүліктің құнымен;
3. тұрғын үй жалдауды қоспағанда, мүліктік жалдау (аренда) шартын мерзімінен бұрын бұзу туралы талаптарда — қалған мерзім ішіндегі төлемдердің жиынтығымен, бірақ үш жылдан аспайтын мерзімге.
Бірнеше талаптан тұратын талаптарда әр талаптың сомасы жеке айқындалуға тиіс. Бұл жағдайда талап құны барлық талаптардың жалпы сомасымен айқындалады.
Талап құнына талап арызда көрсетілген және талап етілетін тұрақсыздық айыбы (айыппұлдар, өсімпұл) мен өзге де шарттық санкциялардың сомалары қосылады.
Талап құнына төрелік алымдар мен шығыстарды, сондай-ақ тараптардың шығындарын өтеу туралы талаптар қосылмайды.
Төрелік талқылау барысында тарап өз талаптарын өзгертуге немесе толықтыруға құқылы.

15-бап. Төрелік шығыстар

Төрелік шығыстар тіркеу және төрелік алымдардан, сондай-ақ дауды шешумен байланысты шығындардан тұрады.
Тіркеу алымының сомасы тұрақты болып табылады және ешқандай жағдайда қайтарылуға жатпайды.
Тіркеу және төрелік алымдардың мөлшері, оларды төлеу мен бөлу тәртібі, сондай-ақ төрелік талқылау бойынша шығындарды өтеу тәртібі «Алымдар мен шығыстар туралы ережемен» белгіленеді.
Төрешілердің гонорары әр нақты жағдайда Төрелік төрағасымен төрелік алым мөлшерінен, талап құнынан, дау күрделілігінен, төрешілердің төрелік талқылауға жұмсаған уақытынан және іске қатысты өзге де мән-жайлардан шыға отырып айқындалады.

16-бап. Талап арызды қабылдау

Жауапты хатшы талап арызды ол түскен күні тіркейді, содан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде оның осы Регламент талаптарына сәйкестігін тексереді және талап арызды қозғалыссыз қалдыру немесе оны қайтару жағдайларын қоспағанда, төрелік талқылауға қажетті материалдарды дайындайды.

17-бап. Талап арызды қозғалыссыз қалдыру

Талап арыз осы Регламенттің 13-бабының талаптарына сәйкес келмеген немесе талапкер тіркеу және төрелік алымдарды төлемеген жағдайда, Төраға немесе Жауапты хатшы талап арыз тіркелген күннен кейінгі 5 (бес) жұмыс күні ішінде талап арызды қозғалыссыз қалдыру туралы ұйғарым шығарады және оны өтініш берушіге (талапкерге) жібереді; онда кемшіліктерді көрсетеді және оларды жою үшін мерзім белгілейді, ол 5 (бес) жұмыс күнінен аспауы тиіс.
Егер талапкер белгіленген мерзімде хабарламада көрсетілген ескертулерді түзетсе, талап арыз Төрелікке алғаш түскен күні берілген болып есептеледі. Кері жағдайда өтініш берілмеген болып есептеледі және оған қоса берілген барлық құжаттарымен талапкерге қайтарылады, бұл туралы Төраға немесе Жауапты хатшы ұйғарым шығарады.

18-бап. Төрелік талқылауды қозғау

Талап арыз қабылданғаннан кейін Төрелік төрағасы 1 (бір) жұмыс күні ішінде төрелік талқылауды қозғау туралы ұйғарым шығарады, оның көшірмелері тараптарға хабарламамен жіберіледі.

19-бап. Талап арызды қайтару

Төрелік талап арызды мынадай жағдайларда қайтарады:
1. тараптар арасында төрелік келісім болмаса (ол Төрелікте талап арыз бен қарсылықпен алмасу арқылы жасалатын жағдайды қоспағанда);
2. талап төрелік келісімде көзделмеген төрелікке берілсе;
3. талап нысанасы төрелік келісім шегінен шықса;
4. төрелік келісімге қатыспайтын үшінші тұлғалардың мүддесі қозғалса;
5. талап арызға өкілеттігі жоқ адам қол қойса;
6. талапкер талап арызды қайтару туралы өтініш берсе;
7. осы немесе басқа төреліктің өндірісінде сол тараптар арасында, сол нысана туралы және сол негіздер бойынша дау бойынша іс болса;
8. талапты қозғалыссыз қалдыру туралы Төрелік нұсқаулары белгіленген мерзімде орындалмаса;
9. төрелік алым толық көлемде төленбесе.
Талап арыз қайтарылған кезде Төрелік төрағасы немесе төрешілер құрамы дәлелді ұйғарым шығарады, ол талапкерге жіберіледі не қолхатпен тапсырылады.
Талап арызды қайтару талапкердің осы баптың 1-тармағында көрсетілген мән-жайларды жойған кезде сол жауапкерге, сол нысана туралы және сол негіздер бойынша Төрелікке қайтадан жүгінуіне кедергі келтірмейді.

20-бап. Тараптарды хабардар ету

Жауапты хатшы төрелік талқылауды қозғау туралы ұйғарым шығарылғаннан кейін 1 (бір) жұмыс күні ішінде талапкерге талап қабылданғаны туралы хабарлама жібереді, ал жауапкерге аталған хабарламамен қатар талап арыз бен қоса берілген материалдардың көшірмелерін қосымша жібереді, осы Регламент пен төрешілер тізілімі орналастырылған сайтқа сілтеме көрсете отырып, жауапкерге талап арызға қарсылық беруді ұсынады.
Төрелік талап көшірмесін қоса берілген материалдармен жауапкердің мекенжайына хабарламасы бар тапсырыс хатпен, сондай-ақ талапта көрсетілген электрондық пошта мекенжайлары мен телефондарға (мессенджерлер, СМС арқылы) жіберуге тиіс.
Бұдан әрі барлық хабарламалар мен өзге де құжаттар тараптарға талапта көрсетілген электрондық пошта мекенжайлары мен телефон нөмірлері арқылы (мессенджерлер, СМС арқылы) жіберіледі.

21-бап. Талапқа қарсылық

Жауапкер осы Регламенттің 20-бабының тәртібімен жіберілген хабарламаны алғаннан кейін Төрелікке талап арызға қарсылық ұсынуға құқылы, онда мыналарды көрсете отырып:
1. жауапкердің талаптарды толық немесе бір бөлігінде мойындауы туралы өз ұстанымын;
2. өзіне қойылған әр талапқа, олардың негізделген мән-жайларымен қоса, қарсылықтарын;
3. жауапкер өз қарсылықтарын негіздеуге сілтейтін дәлелдемелерді.
Жауапкердің талапқа қарсылық ұсынбауы оны талаптарды мойындау ретінде қаралмайды және істі бар дәлелдемелер бойынша одан әрі қарауға кедергі келтірмейді.

22-бап. Қарсы талап және қарсы талаптарды есепке алу

Жауапкер талапкерге қарсы талап қоюға құқылы, егер қарсы талап пен бастапқы талап арасында өзара байланыс болса және оларды бірге қарау дауларды тезірек әрі дұрыс қарауға әкелсе.
Қарсы талап мынадай шарттардың жиынтығы болған кезде қарауға қабылдануы мүмкін:
1. қарсы талап бастапқы талапты есепке алуға бағытталса;
2. егер қарсы талаптың қанағаттандырылуы бастапқы талаптың толық немесе бір бөлігінде қанағаттандырылуын болғызбаса.
Қарсы талап төрелік талқылауды дайындау мен тағайындау аяқталғанға дейін қойылуы мүмкін.
Қарсы талап беру төрелік құрамында өзгерістерге әкелмейді. Қарсы талап тіркеу және төрелік алымдармен төленуге жатады.
Қарсы талаптың нысаны мен мазмұнына талап арызға қойылатын дәл сондай талаптар қойылады. Талапкер қарсы талапқа қарсылық ұсынуға құқылы.

23-бап. Талаптың нысанасын немесе негізін өзгерту, талапты ұлғайту немесе азайту

Талапкер төрелік талқылау барысында жазбаша өтініш беру арқылы талаптың негізін немесе нысанасын өзгертуге, талап мөлшерін ұлғайтуға немесе азайтуға құқылы.
Талаптың нысанасы мен негізін бір мезгілде не кез келген кезектілікпен өзгерту талапкердің жаңа талап қоюын және бұрын берілген талаптан бас тартуын білдіреді, бұл бұрын берілген талап бойынша іс жүргізуді тоқтатуға әкеледі.
Төрелік өз бастамасымен талаптың нысанасын немесе негізін өзгертуге құқылы емес.

IV бөлім. Құжаттарды ұсыну және беру

24-бап. Құжаттарды ұсыну

Төрелік талқылауға қатысты барлық құжаттарды тараптар әр тарап, әр төреші және Төрелік біреуден иеленетіндей данада ұсынуға тиіс.
Тараптардың Төрелікке құжаттарды ұсынуы, сондай-ақ оларды кейіннен төрешілерге беруі Жауапты хатшы арқылы жүзеге асырылады. Жауапты хатшы тараптардың бірінен түскен қандай да бір құжатты жіберген кезде оның көшірмесі екінші тарапқа жіберіледі.
Төрелік талқылау кезіндегі тараптардың мекенжайлары болып тараптар талап арызда (қарсылықта) көрсеткен мекенжайлар табылады. Тараптар бұрын көрсетілген мекенжайлардың өзгергені туралы Жауапты хатшыны дереу хабардар етуге міндетті.
Тараптардың жазбаша талаптары бойынша іс бойынша құжаттар олардың уәкілетті өкілдеріне (заңгерлерге, адвокаттарға, заң консультанттарына) жіберілуі немесе тапсырылуы мүмкін. Бұл жағдайда тараптар көрсетілген өкіліне жіберілген (тапсырылған) құжаттарды алмадым деп сілтеу мүмкіндігінен айырылады.
Құжаттар мен өзге де материалдарды ұсынбау, егер ұсынбау себебі төрелік құрамымен дәлелсіз деп танылса, ұсынылған материалдар, дәлелдемелер негізінде төрелік талқылау жүргізуге және төрелік шешім қабылдауға кедергі болып табылмайды.

25-бап. Құжаттарды жіберу және тапсыру

Кез келген жазбаша хабар, егер ол талап арызда немесе өзге де құжаттарда көрсетілген тұрақты тұрғылықты жеріне немесе пошталық мекенжайына, заңды тұлғаның тіркеу құжаттарында көрсетілген заңды мекенжайына, электрондық пошта мекенжайына, телефондарына хабарламасы бар тапсырыс хатпен жіберілсе, алынған болып есептеледі.

Хабарламалар сондай-ақ телефонограммамен немесе телеграммамен, ұялы байланыс абоненттік нөміріне мәтіндік хабармен немесе электрондық мекенжайға, сондай-ақ хабарлама жіберу фактісін тіркеуді қамтамасыз ететін өзге де байланыс құралдарын пайдалана отырып жіберілуі мүмкін.

Жазбаша хабар жеткізілген күні алынған, сондай-ақ алушыға оның мекенжайы бойынша жеткізілген болып есептеледі, тіпті ол көрсетілген мекенжайда болмаса (тұрмаса) да.
Талап арыздар, төрелік шешімдер, хабарламалар мен ұйғарымдар (істі кейінге қалдыру туралы хабарламалар мен ұйғарымдарды қоспағанда) тараптарға хабарламасы бар тапсырыс хатпен және (немесе) электрондық поштаға жіберіледі. Өзге де құжаттар мен хабарлар қарапайым хатпен, факспен, телеграфпен, ұялы байланыс нөміріне мәтіндік хабармен, электрондық поштамен немесе осы хабарды тіркеуді қамтамасыз ететін өзге де тәсілмен жіберілуі мүмкін.
Жоғарыда көрсетілген кез келген құжаттар тараптарға немесе олардың өкілдеріне қолхатпен жеке де тапсырылуы мүмкін.

V бөлім. Төрелік құрамы

26-бап. Төрешілер тізілімі

Төрелік Төрешілер тізілімін жүргізеді, оған өзгерістер және (немесе) толықтырулар енгізеді.
Төрешілер тізілімінде төрешінің тегі, аты, әкесінің аты (егер ол жеке басын куәландыратын құжатта көрсетілсе), жұмыс орны, лауазымы мен жұмыс кезеңі көрсетілген жұмыс өтілі, ғылыми дәрежесі мен ғылыми атағы (бар болса), қаралған істер саны болуға тиіс.
Төреліктің төрешілер тізіліміне мынадай талаптарға сай келетін жеке тұлғалар енгізіледі:
1. 30 (отыз) жасқа толған;
2. жоғары заң білімі бар;
3. мамандығы бойынша кемінде 5 (бес) жыл жұмыс өтілі бар.
Тізілімге осы төрелік құрамында төреші міндеттерін атқару туралы тиісті келісімге қол қойған төрешілер енгізіледі.

27-бап. Төрелік төрешілері

Төреші болып іс нәтижесіне тікелей немесе жанама мүдделі емес, тараптардан тәуелсіз, Төреліктің төрешілер тізілімінде тұрған жеке тұлға сайланады (тағайындалады).
Мынадай адам Төрелік төрешісі бола алмайды:
1. Қазақстан Республикасының заңында белгіленген тәртіппен судья болып сайланған немесе тағайындалған;
2. сот әрекетке қабілетсіз немесе әрекет қабілеті шектеулі деп таныған;
3. алынбаған немесе өтелмеген сотталғандығы бар не қылмыстық құқық бұзушылық жасады деп айып тағылған адам;
4. мемлекеттік қызметші, Парламент депутаты, мәслихат депутаты, әскери қызметші болып табылатын;
5. осы Регламенттің 26-бабының талаптарына сай келмейтін адам.
Төреші өз қызметінде қолданыстағы заңнаманы, осы Регламентті басшылыққа алуға және объективті болуға тиіс.

28-бап. Төрешілер саны

Дауды қарайтын төрешілер саны тақ болуға тиіс және бір немесе үш төрешіден тұруы мүмкін.
Талап сомасы 5 миллиард теңгеге дейін болғанда дау барлық жағдайда бір төрешімен жеке-дара қаралуға жатады. Егер тараптар төрелік ескертпеде немесе төрелік келісімде дауды 3 төреші құрамында қарайтынын көрсетсе, бірақ талап сомасы 5 миллиард теңгеден аспаса, осы тармаққа сәйкес іс жеке-дара төрешімен қаралуға жатады. Бұл үшін тараптың (тараптардың) өтінішхаты және/немесе келісімі талап етілмейді. Бұл бөлікте регламент төрелік келісімнен (ескертпеден) басым күшке ие.
Талап сомасы 5 миллиард теңгеден жоғары болғанда төрелік құрамы үш төрешіден тұрады. Бұл ретте тараптардың жазбаша келісімі бойынша дау бір төрешімен жеке-дара қаралуы мүмкін.
Осы Регламентте көзделген алқалы төрелік құрамының функциялары жеке-дара төрешіге де қатысты. Істі қарайтын төреші немесе төрешілер, олардың санына қарамастан, істі қарау кезінде төрелік құрамы деп аталады.

29-бап. Төрешілерді сайлау (тағайындау) мерзімдері мен тәртібі

Төрелік құрамын жасақтау төрешілерді (төрешіні) сайлау және/немесе тағайындау арқылы жүргізіледі, бұл туралы төрелік төрағасы тиісті ұйғарым шығарады.
Егер дау жеке-дара төрешімен қаралуға жатса, оны тағайындау барлық жағдайда төрелік төрағасымен жүзеге асырылады. Тиісті ұйғарым онымен төрелік талқылауды қозғау туралы ұйғарыммен бір мезгілде шығарылады.
Тараптар төрелікке жүгінгенге дейін Төреліктің төрешілер тізілімінен нақты төрешіні таңдап, оны төрелік ескертпеде немесе төрелік келісімде көрсеткен, бірақ ол қандай да бір себептермен дауды қарай алмайтын жағдайларда төрешіні тағайындауды төрелік төрағасы дербес жүргізеді.
Егер дау 3 (үш) төрешімен қаралса, әр тарап Төрелік тізілімінен бір төрешіні хабарлама алған сәттен бастап 5 (бес) күнтізбелік күн ішінде, ал егер тараптардың бірі Қазақстан Республикасының резиденті болмаса — 7 (жеті) күнтізбелік күн ішінде сайлайды. Осылайша сайланған екі төреші 1 (бір) жұмыс күні ішінде тізілімнен үшінші төрешіні — төрелік талқылауды (төрелік құрамын) төрағалаушыны сайлайды.
Егер тараптардың бірі немесе екеуі де белгіленген мерзімде өздеріне төреші сайламаса, тараптар үшін төрешілерді төрелік төрағасы кейінгі 1 (бір) жұмыс күні ішінде тағайындайды.
Тараптар сайлаған төрешілер белгіленген мерзімде төрағалаушыны сайламаған жағдайда оны төрелік төрағасы тізілімнен кейінгі 1 (бір) жұмыс күні ішінде тағайындайды.
Бірнеше талапкер немесе жауапкер болған жағдайда барлық бірлескен талапкерлер не бірлескен жауапкерлер бір тарап деп танылады, әр тарап бір төреші сайлайды.
Төрешілер сайланғанға (тағайындалғанға) дейін де, кейін де қандай да бір тарапқа іс мәні немесе нәтижелері бойынша кеңес беруге, тараптың бірінің өкілі болуға тиіс емес.

30-бап. Төрешіні ауыстыру

Төрешінің өкілеттігі тоқтатылған жағдайда басқа төреші ауыстырылатын төрешіні сайлау (тағайындау) кезінде қолданылған ережелерге сәйкес сайланады (тағайындалады).
Төрағалаушы немесе жеке-дара төреші ауыстырылған жағдайда іс бойынша оны ауыстырғанға дейін болған барлық тыңдаулар қайтадан жаңартылуға тиіс. Кез келген басқа төреші ауыстырылған кезде мұндай алдыңғы тыңдаулар төрелік құрамының қалауы бойынша тараптардың пікірін ескере отырып жаңартылуы мүмкін.
Төрешілерге қолданылатын ережелер резервтегі төрешілерге де қолданылады.

31-бап. Төрешіні (төрешілерді) қарсылау, өздігінен қарсылау

Төреші «Төрелік туралы» Заң мен осы Регламент талаптарына сай келмеген жағдайда тараптар төрешіні қарсылау туралы мәлімдей алады.
Төрешіні қарсылауға оның бейтараптығына және (немесе) құзыреттілігіне күмән тудыратын мынадай мән-жайлар негіз болады:
1. төрешімен тығыз байланысты адам дау тарапы болса немесе төреші дауды қарау нәтижесіне қарай өзі үшін елеулі пайда немесе залал күтуі мүмкін болса;
2. төреші немесе онымен тығыз байланысты адам дау тарапы болып табылатын заңды тұлғаның басшысы болса;
3. төреші сарапшы ретінде шыққан немесе дауда өз ұстанымын алдын ала айқындаған болса;
4. төреші осы істі қарауға байланысты «Төрелік туралы» Заңда көзделмеген сыйақы алса немесе талап етсе;
5. төреші төрелік талқылау мерзімдерін негізсіз сақтамаса.
Төрешіні қарсылау туралы жазбаша дәлелді өтінішті тарап қарсылау негіздері болып табылатын мән-жайлар тарапқа белгілі болғаннан кейін 5 (бес) күнтізбелік күн ішінде төрелікке беруге тиіс.
Төрешіні (төрешілерді) қарсылау мәселесі барлық жағдайда Төрелік төрағасымен қарсылау туралы жазбаша өтініш берілген сәттен бастап 5 (бес) күнтізбелік күн ішінде шешіледі.
Төреші жоғарыда көрсетілген немесе өзге де негіздер бойынша өздігінен қарсылау мәлімдеуге құқылы.

32-бап. Төреші өкілеттігін тоқтату

Төрешінің өкілеттігі қарсылау қанағаттандырылған кезде, өздігінен қарсылау кезінде, қайтыс болуына байланысты, төрешінің дауды қарау бойынша өкілеттіктерінен бас тартуы кезінде, белгіленген мерзім ішінде өкілеттіктерін орындамауы немесе ауруына байланысты міндеттерін атқара алмауы жағдайында, сондай-ақ өзге де негіздер бойынша тоқтатылуы мүмкін.
Төрелік құрамының өкілеттігі тоқтатылған жағдайда қаралып жатқан дау бойынша іс жүргізу басқа құрам сайланғанға (тағайындалғанға) дейін тоқтатыла тұрады.
Төрешінің өкілеттігі нақты іс бойынша төрелік шешімі күшіне енгеннен кейін немесе тараптар осындай тоқтату туралы келіскен жағдайда тоқтатылады.

VI бөлім. Төрелік талқылауды жүргізу

33-бап. Төрелік талқылау ережелері

Төрелік төрелік талқылауды осы Регламентке, «Төрелік туралы» Заңға және төрелік келісімге сәйкес жүзеге асырады.
Тараптар келіспеген және осы Регламентпен айқындалмаған бөлігінде төрелік талқылау ережелері төрелік құрамымен айқындалады.

34-бап. Төрелік талқылау мерзімі

Төрелік құрамы төрелік талқылау мен төрелік шешім шығару мерзімі ол жасақталған сәттен бастап 60 (алпыс) күнтізбелік күннен аспауы үшін шаралар қабылдайды.
Төрелік талқылау мерзімі қаралатын даудың күрделілігіне қарай төрелік құрамымен ұзартылуы мүмкін.
Сараптама жүргізілген немесе тараптардан, үшінші тұлғалардан қажетті құжаттар сұратылған кезде төрелік талқылау мерзімінің ағымы төрелік құрамының ұйғарымымен тоқтатыла тұруы мүмкін.

35-бап. Төрелік құзыретін айқындау

Төрелік өзіне берілген дауды қарауға өкілеттіктерінің (юрисдикциясының) бар немесе жоқтығы туралы мәселені, оның ішінде тараптардың бірі төрелік келісімнің жарамсыздығы себебінен төрелік талқылауға қарсылық білдірген жағдайларда да, өзі шешеді. Осы мақсат үшін шарттың бөлігі болып табылатын төрелік ескертпе шарттың басқа талаптарына тәуелсіз келісім ретінде түсіндіріледі.
Тарап өзіне берілген дауды қарауға төреліктің өкілеттігі жоқтығы туралы дау мәні жөніндегі алғашқы өтінішін ұсынғанға дейін мәлімдеуге құқылы.
Тарап, егер төрелік талқылау барысында оның нысанасы төрелік келісімде көзделмеген мәселе болса, төреліктің өз өкілеттіктерінен асып кеткені туралы мәлімдеуге құқылы.
Төрелік осы баптың 2 және 3-тармақтарына сәйкес жасалған өтінішті он күнтізбелік күн ішінде қарауға міндетті.
Егер төрелік өз құзыретін қарау кезінде дауды қарауға өкілеттігі жоқтығы туралы ұйғарым шығарса, төрелік дауды мәні бойынша қарай алмайды.
Егер тараптар өзгеше келіспесе, төрелік кез келген тараптың өтініші бойынша дау нысанасына қатысты қажет деп есептейтін талапты қамтамасыз ету шараларын қабылдау туралы билік ете алады.

36-бап. Істі төрелік құрамымен талқылауға дайындау

Төрелік талқылау құрамы тараптарды шақырмай, ол жасақталған күннен бастап 10 (он) жұмыс күнінен аспайтын мерзімде істі дұрыс әрі уақытылы шешуді қамтамасыз ету мақсатында істі төрелік талқылауға дайындауды жүргізеді.
Істі төрелік талқылауға дайындау міндеттері:
1. төрелік құрамының іс материалдарымен танысуы;
2. істі дұрыс шешу үшін маңызы бар мән-жайларды нақтылау;
3. басшылыққа алынуға тиіс құқықтық қатынастар мен заңнаманы айқындау;
4. әр тарап ұсынуға тиіс дәлелдемелерді айқындау;
5. төрелік талқылау нысанын айқындау;
6. төрелік талқылаудың күнін, уақытын, орнын және тілін тағайындау.

37-бап. Төрелік талқылау нысаны

Төрелік құрамымен істерді қарау мынадай нысанда жүзеге асырылуы мүмкін:
1. тараптардың (бір тараптың) тікелей қатысуымен не онлайн режимде (байланыстың техникалық құралдарын пайдалана отырып) ауызша тыңдау;
2. ұсынылған материалдар негізінде тараптардың қатысуынсыз (жазбаша өндіріс).
Ауызша тыңдау төрелік талқылаудың жабық отырысында жүзеге асырылады.
Егер тараптардың келісімімен өзгеше көзделмесе, төрелік ауызша тыңдау өткізу-өткізбеу туралы өзі шешім қабылдайды.
Төрелік талқылау, істі қарау бойынша барлық немесе бір бөлік отырыстар онлайн режимде (нақты уақыт режимінде байланыстың техникалық құралдарын пайдалана отырып), яғни тараптардың (олардың өкілдерінің) төрелік талқылау өткізілетін жерде болуынсыз өткізілуі мүмкін.

38-бап. Төрелік талқылау өткізілетін орын

Төрелік талқылау өткізілетін орын төрелік құрамымен айқындалады. Тараптар үшін ыңғайлылық факторын қоса алғанда, іс мән-жайларын ескере отырып, төрелік талқылауды Төрелік орналасқан жерден тыс өткізуге жол беріледі. Төрелік шешім Төреліктің заңды мекенжайы бойынша шығарылған болып есептеледі.
Талқылауды өткізуге байланысты туындаған барлық қосымша шығыстар тараптарға жүктеледі.

39-бап. Төрелік талқылау тілі

Тараптар төрелік талқылау барысында пайдаланылатын тіл туралы өз қалауы бойынша келісе алады. Мұндай келісім болмаған кезде төрелік талқылау тілі төрелікке талап арыз берілген тілге не төрелік келісімнің тіліне қарай төрелік ұйғарымымен белгіленеді.
Төрелік талқылау жүргізілетін тілді білмейтін іске қатысушы тұлғаларға іс материалдарымен танысу, аудармашы арқылы төрелік талқылауға қатысу, төрелікте ана тілінде сөйлеу құқығы қамтамасыз етіледі. Бұл ретте тарап аудармашының төрелік талқылауға қатысуын өзі қамтамасыз етеді.
Төрелік талқылау тілінде емес құжаттар мен өзге де материалдарды ұсынатын тарап олардың аудармасын қамтамасыз етеді.

40-бап. Төрелік талқылаудың басталуы

Істі талқылауға дайындау аяқталғаннан кейін төрелік 1 (бір) жұмыс күні ішінде дауды қарау уақыты мен орнын тағайындау туралы ұйғарым шығарады.
Төрелік тараптарға төрелік отырысының уақыты мен орны туралы хабарламаны алдын ала әрі тиісінше тапсыруға міндетті.

41-бап. Тараптардың төрелік талқылауға қатысуы

Әр тарапқа өз ұстанымын баяндау мен өз құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін тең мүмкіндіктер берілуге тиіс.
Тараптар өкілдерінің өкілеттіктері Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген талаптарды сақтай отырып ресімделуге тиіс.

42-бап. Тыңдауды кейінге қалдыру және төрелік талқылауды тоқтата тұру

Қажет болған жағдайда тараптардың (бір тараптың) немесе төрелік құрамының бастамасы бойынша істі тыңдау кейінге қалдырылуы не оны талқылау тоқтатыла тұруы мүмкін.
Төрелік талқылауды кейінге қалдыру немесе тоқтата тұру туралы төрелік құрамы ұйғарым шығарады.

43-бап. Талапты қамтамасыз ету шаралары

Төрелікте қаралатын талапты қамтамасыз ету туралы өтінішті тарап төрелік талқылау жүзеге асырылатын жер немесе қамтамасыз ету шаралары қабылдануы мүмкін мүлік орналасқан жер бойынша сотқа береді. Тараптар өтінішке төрелікке талап қойылғанын растайтын құжатты қоса беруге тиіс.
Тараптардың бірі құзыретті сотқа талапты қамтамасыз ету шараларын қабылдау туралы өтінішпен жүгінген жағдайда, ол бұл туралы кідіріссіз жазбаша түрде Төрелікті хабардар етуге тиіс.

44-бап. Тараптардың құқықтары мен міндеттері

Төрелік талқылауға қатысатын тараптар мыналарға құқылы:
1. іс материалдарымен танысуға және олардан көшірмелер түсіруге;
2. дәлелдемелер ұсынуға;
3. өтінішхаттар мәлімдеуге, төрешілерге қарсылау білдіруге;
4. процеске қатысушыларға сұрақтар қоюға, ауызша және жазбаша түсініктемелер беруге;
5. процесте туындайтын барлық мәселелер бойынша өз дәлелдерін ұсынуға;
6. екінші тараптың өтінішхаттары мен дәлелдеріне қарсылық білдіруге;
7. төрелік отырысының хаттамасымен танысуға;
8. төрелік шешімді мәжбүрлеп орындату туралы сотқа өтінуге;
9. төрелік шешімнің күшін жою туралы өтінішхат беруге;
10. істі бітімгершілік келісіммен немесе медиация тәртібімен аяқтауға.
Тараптар, олардың өкілдері, іске қатысушы басқа да тұлғалар осы Регламентте және төрелік құрамымен белгіленген төрелік талқылау тәртібін сақтауға, іс бойынша шығарылған ұйғарымдар мен нұсқауларды адал, нақты әрі уақытылы орындауға міндетті.

45-бап. Дәлелдемелер

Тараптар өз талаптарын немесе қарсылықтарын негіздеуге сілтейтін мән-жайларды дәлелдеуге міндетті.
Төрелік құрамы кез келген тараптан өзі белгілейтін мерзім ішінде дәлелдемелер ұсынуды талап етуге, сондай-ақ өз қалауы бойынша сараптама жүргізуді тағайындауға, куәгерлерді шақырып тыңдауға құқылы.
Дәлелдеме, егер ол іс үшін маңызы бар мән-жайлардың болуы туралы тұжырымдарды растайтын, теріске шығаратын не күмән тудыратын нақты деректер болса, іске қатысты деп танылады.
Жазбаша дәлелдемелер түпнұсқада немесе көшірмелерде ұсынылуға тиіс. Көшірмелердің дұрыстығына күмән туындаған жағдайда төрелік құрамы тараптан дәлелдеменің түпнұсқасын ұсынуды талап етуге құқылы.
Тараптар немесе төрелік дәлелдемелер алуға жәрдемдесу туралы өтінішхатпен сотқа жүгінуге құқылы.
Дәлелдемелерді бағалауды төрешілер іс бойынша бар дәлелдемелерді жиынтығында бейтарап, жан-жақты және толық қарауға негізделген өздерінің ішкі сенімі бойынша жүзеге асырады.
Төрелік құрамы әр дәлелдеменің іске қатыстылығын, жол берілетіндігін, дұрыстығын, сондай-ақ дәлелдемелердің жеткіліктілігі мен өзара байланысын айқындайды. Ешбір дәлелдеменің төрелік құрамы үшін алдын ала белгіленген күші жоқ.
Тараптың тиісті дәлелдемелерді ұсынбауы тараптың процестік кемшілігі болып табылады және төрелік құрамының талқылауды жалғастырып, бар дәлелдемелер негізінде шешім шығаруына кедергі келтірмейді.

46-бап. Куәгерлер

Тараптың өтінішхаты бойынша немесе төреліктің бастамасы бойынша төрелік талқылауға қатысу үшін куәгерлер шақырылуы мүмкін. Куәгерді шақыру туралы өтінген тарап куәгер іс үшін маңызы бар қандай мән-жайларды растай алатынын көрсетуге, оның тегін, атын, әкесінің атын, байланыс телефонын, ол куәлік беретін тілді хабарлауға, осы куәгерден жауап алу қажеттігін негіздеуге міндетті.

47-бап. Сарапшылар

Егер төрелік талқылауға қатысатын тараптар өзгеше келіспесе, төрелік:
1. төрелік айқындайтын нақты мәселелер бойынша қорытынды беру үшін бір немесе бірнеше сарапшы тағайындай алады;
2. тараптан сарапшыға іске қатысты кез келген ақпаратты беруді талап ете алады;
3. сарапшының төрелік талқылауға қатысуына қатысты өзге де мәселелерді шеше алады.
Сараптама қорытындысы жазбаша нысанда ұсынылады.
Тараптардың өзгеше келісімі болмаған кезде сарапшы, егер тарап өтінсе немесе төрелік қажет деп есептесе, өзінің жазбаша қорытындысын ұсынғаннан кейін тыңдауға қатысуға тиіс.

48-бап. Отырыс хаттамасы

Егер тараптар өзгеше келіспесе, төрелік отырысында хаттама жүргізіледі.
Отырыс хаттамасында «Төрелік туралы» Заңда көзделген істі талқылаудың барлық елеулі сәттері көрсетіледі. Отырыс хаттамасына төрағалаушы (жеке-дара төреші) отырыс аяқталғаннан кейін 3 (үш) күнтізбелік күннен кешіктірмей қол қоюға тиіс. Күрделі істер бойынша мерзім ұзартылуы мүмкін, бірақ 5 (бес) күнтізбелік күннен кешіктірілмейді.
Тараптар (олардың өкілдері) төрелік талқылау хаттамасымен ол жасалып, қол қойылған күннен бастап 3 (үш) күнтізбелік күн ішінде танысуға және танысқан сәттен бастап 3 (үш) күнтізбелік күн ішінде хаттамада жіберілген қателіктерді көрсете отырып жазбаша ескертулер беруге құқылы.
Отырыс барысы видео- немесе аудиожазбаға түсірілген жағдайда қағаз тасығыштағы хаттама жүргізілмейді.

VII бөлім. Төрелік шешім шығару және төрелік талқылауды тоқтату

49-бап. Төрелік шешім қабылдау

Төрелік талқылау төрелік шешім шығарумен аяқталады.
Шешім төрелік құрамымен тараптар мен өзге де тұлғалардың қатысуынсыз қабылданады.
Қабылданған шешіммен келіспейтін төреші өзінің ерекше пікірін жазбаша түрде баяндай алады, ол іс материалдарына қоса тіркеледі.
Төрелік құрамының шешімі төрелік талқылау отырысында жария етіледі. Төрелік құрамы шешімнің тек қарар бөлігін ғана жариялауға құқылы. Бұл жағдайда дәлелді шешім тараптарға қарар бөлігі жарияланған күннен бастап 10 (он) жұмыс күні ішінде жіберілуге тиіс. Егер төреші шешім жасалатын сәтте Қазақстан Республикасынан тыс жерде болса — 15 (он бес) жұмыс күні ішінде.
Шешім қабылдау күні болып оның жария етілген күні есептеледі. Төрелік шешім күшіне ену күні болып ол төрешімен (төрешілермен) қол қойылған күн есептеледі.
Төрелік шешім түпкілікті болып табылады. Төрелік шешімді шағымдану тәртібі ҚР Азаматтық процестік кодексімен және «Төрелік туралы» Заңмен белгіленген.

50-бап. Төрелік шешімнің нысаны мен мазмұны

Төрелік шешім жазбаша нысанда баяндалады және төрешілермен (жеке-дара төрешімен) қол қойылады.
Төрелік шешімде мыналар көрсетілуге тиіс:
1. шешім қабылданған күн;
2. төрелік талқылау орны;
3. төрелік құрамы;
4. төрелік құзыретінің негіздемесі;
5. дау тараптарының атаулары, олардың өкілдерінің тегі мен аты-жөні, лауазымдары;
6. талапкердің талаптары мен жауапкердің қарсылықтары;
7. даудың мәні;
8. төрелік анықтаған іс мән-жайлары, олар туралы тұжырымдар негізделген дәлелдемелер, төрелік басшылыққа алған нормативтік құқықтық актілер;
9. әр мәлімделген талапты қанағаттандыру немесе қанағаттандырудан бас тарту туралы төреліктің тұжырымдары;
10. дауды шешуге байланысты шығыстар сомасы, аталған шығыстарды тараптар арасында бөлу және қажет болған кезде шешімді орындау мерзімі мен тәртібі.

51-бап. Бітімгершілік келісім немесе медиация тәртібінде дауды реттеу туралы келісім

Егер тараптар төрелік талқылау барысында дауды бітімгершілік келісім және (немесе) медиация тәртібінде дауды реттеу туралы келісім жасасу арқылы реттесе, төрелік талқылауды тоқтатады және тараптардың өтініші бойынша бұл реттеуді келісілген шарттарда төрелік шешім түрінде тіркейді.
Мұндай шешім дау мәні бойынша шығарылған төрелік шешім сияқты орындалуға жатады.

52-бап. Төрелік талқылауды тоқтату

Төрелік құрамы мынадай жағдайларда төрелік талқылауды тоқтату туралы ұйғарым шығарады:

талапкер өз талабынан бас тартса және бас тартуды төрелік құрамы қабылдаса;
дауды шешу Төрелік орталығының құзыретіне кірмесе;
сол тараптар арасында, сол нысана туралы және сол негіздер бойынша заңды күшіне енген құзыретті соттың шешімі немесе төрелік шешім болса;
тараптар төрелік талқылауды тоқтату туралы келісімге келсе;
төрелік талқылаудың тарапы болып табылатын заңды тұлға таратылса;
төрелік талқылаудың тарапы болып табылатын жеке тұлға қайтыс болса;
тараптар арасында төрелікке жүгінгенге дейін жасалған бітімгершілік келісім немесе медиация тәртібінде дауды реттеу туралы келісім болса.

53-бап. Шешімді түзету және түсіндіру. Қосымша шешім

Төрелік шешім алынғаннан кейін 60 (алпыс) күнтізбелік күн ішінде, егер тараптармен өзге мерзім келісілмесе:
1. тараптардың кез келгені, екінші тарапты хабардар ете отырып, төрелік құрамынан шешімде жіберілген есептегі қателіктерді, қателер мен баспа қателерін түзетуді сұрай алады;
2. тараптардың кез келгені, екінші тарапты хабардар ете отырып, шешімнің нақты бір тармағын немесе бөлігін түсіндіруді сұрай алады.
Төрелік құрамы жазбаша өтінішті негізді деп есептесе, оны алғаннан кейін 30 (отыз) күнтізбелік күн ішінде тиісті түзетулер енгізуге немесе түсіндіру беруге тиіс.
Төрелік құрамы шешім шығарылған күннен бастап 60 (алпыс) күнтізбелік күн ішінде өз бастамасымен тараптарды тиісінше хабардар ете отырып, осы баптың 1-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген кез келген қателерді түзете алады.
Егер тараптар өзгеше келіспесе, тараптардың кез келгені, екінші тарапты хабардар ете отырып, шешім алынғаннан кейін 60 (алпыс) күнтізбелік күн ішінде төрелік құрамынан төрелік талқылау барысында мәлімделген, бірақ шешімде көрсетілмеген талаптарға қатысты қосымша шешім шығаруды сұрай алады.

54-бап. Істі қайта қарау

Төрелік құрамы тараптардың бітімгершілік келісім жасасуына байланысты шешім шығарғаннан кейін, сондай-ақ басқа да мән-жайларға байланысты тараптар бастапқы шешімнің күшін жоя отырып, келісілген шарттарда жаңа шешім шығару туралы өтініш беруге құқылы.
Төрелік құрамы жаңартылған талқылау барысында тараптардың өтінішінде баяндалған негіздерді зерттейді, тараптарды тыңдайды және өтінішті қарау нәтижесі бойынша өз шешімінің күшін жоюға, келісілген шарттарда жаңа шешім шығаруға не өтінішті қанағаттандырудан бас тарту туралы шешім шығаруға құқылы.
Істі бұрынғы құрамда қарау мүмкін болмаған жағдайда іс осы Регламентте белгіленген тәртіппен жасақталған жаңа төрелік құрамымен қаралады.
Істі жаңадан ашылған, жаңа мән-жайлар бойынша қайта қарауға «Төрелік туралы» Заңда көзделген негіздер бойынша жол беріледі. Жаңадан ашылған, жаңа мән-жайлар бойынша төрелік шешімді қайта қарау туралы өтініш қайта қарауға негіз болған мән-жайлар анықталған күннен бастап 3 (үш) ай ішінде беріледі.
Жаңадан ашылған, жаңа мән-жайлар бойынша істер бір айға дейінгі мерзімде қаралады және шешіледі.

55-бап. Төрелік шешімді орындау

Төрелік шешім онда белгіленген тәртіппен және мерзімде міндетті түрде орындалуға жатады.
Егер төрелік құрамының төрелік шешімі шешімде белгіленген мерзімде ерікті түрде орындалмаса, пайдасына төрелік шешім шығарылған тарап (өндіріп алушы) осы шешімді тану мен орындатуды сұрайтын ел сотына жүгінуге құқылы.
Қазақстан Республикасында ерікті түрде орындалмаған төрелік шешімдер «Төрелік туралы» Заңға және ҚР Азаматтық процестік кодексіне сәйкес орындалады.
Төрелік шешімдерді мәжбүрлеп орындату құзыретті сот берген атқару парағы негізінде, орындау сәтінде қолданыстағы атқарушылық іс жүргізу ережелері бойынша жүзеге асырылады.

56-бап. Төреліктің және төрелік құрамының процедуралық және өзге де мәселелер бойынша актілері

Барлық процедуралық мәселелер бойынша Төрелік басшысы, төрелік құрамы (ол жасақталғаннан кейін) осы Регламентте белгіленген өкілеттіктеріне сәйкес тиісті актілер шығарады. Дауды мәні бойынша шешу кезінде шешім нысанындағы төрелік акт, ал қалған жағдайларда — ұйғарым нысанындағы акт шығарылады.

57-бап. Өтпелі ережелер

Осы Регламент «CAS QAZAQSTAN» Төрелігінің жалғыз қатысушысымен бекітілген сәттен бастап күшіне енеді. Регламентке ол қабылданған тәртіппен өзгерістер мен толықтырулар енгізілуі мүмкін.

№ 1 қосымша — Төрешінің тәуелсіздігі туралы өтініш

(Ашылуға жататын мән-жайлар болмаған кезде)

Мен әр тараптан бейтарап әрі тәуелсізбін және солай болып қала беруге ниеттімін. Маған белгілі болғанындай, менің бейтараптығыма немесе тәуелсіздігіме негізді күмән тудыруы мүмкін өткен және қазіргі мән-жайлар жоқ. Мен _____________ (тараптардың атауларын көрсету), төрелік құрамын, Төрелік басшысын осындай кез келген мән-жайлар туралы, олар кейіннен төрелік талқылау барысында маған белгілі болуы мүмкін болса, дереу хабардар етуге міндеттенемін. Мен Төреліктен алынған құпия мәліметтер мен құжаттарды үшінші тұлғаларға бермеу және ашпау міндеттемесін өзіме аламын. Қолымдағы ақпаратқа сүйене отырып, осы төрелік талқылауға оны Регламентте белгіленген мерзімде мұқият әрі тиімді жүргізу үшін қажетті уақытты бөле алатынымды растаймын.

← Барлық құжаттарға оралу